Список материалов

АГНОСТИЦИЗМ (гр. agnostos — танып белеп булмаған), ысынбарлыҡты һәм хәҡиҡәтте танып белеү мөмкинлеген инҡар иткән фәлсәфәүи тәғлимәт. А. идеяларын софистар, скептиктар һәм неоплатониктар алға һөргән. Классик А. Дж.Беркли, Д.Юм һәм И.Кант хеҙмәттәрендә сағылдырыла. А. донъяның бөтмәҫ, сикһеҙ һәм үҙгәреүсән...

АҢ, кешенең ысынбарлыҡты идеаль төшөнөү, белеү, фекер итеү һәләте; философия, психология һәм социологияның төп төшөнсәләренең береһе. А. шәхси һәм ижт.; кешеләр араһындағы барлыҡ мөнәсәбәттәрҙә сағылыш ала һәм сәйәси, хоҡуҡи, әхлаҡи, дини, ғилми һ.б. булараҡ билдәләнергә мөмкин. Урыҫ дини филос. (С.Н.Булгаков,...

АТЕИЗМ (грек. а... һәм theos — алла), дини хөрәфәттәрҙе һәм табыныуҙы инҡар итеүҙең һәм донъялағы йәшәйештең һәм кешенең үҙ аллы ҡиммәтен раҫлауҙың тарихи йәһәттән төрлө формалары. Революцияға (1917) тиклемге Башҡортостанда динде тәнҡитләү хөр фекерлелек һәм фекерләү азатлығы сиктәренән ситкә сыҡмай...

ӘХЛАҠ (лат. moralis — әхлаҡлы), ижт. аңдың бер төрө, изгелек м‑н яуызлыҡ араһында һайлау һәм традицияларға, йәмәғәтселек фекеренәһәм кешенең аңына (намыҫына) таянып, йәмғиәттә кешеләрҙең тәртибен көйләгән соц. институт. Этика тарафынан өйрәнелә. Әҙәп Ә. тәртибе (кешеләрҙең реаль эштәре) м‑н билдәләнә....

ВАЛЬКОВ Алексей Алексеевич (11.9. 1954, Өфө), философ. Филос. ф. д‑ры (2001), проф. (2005). БДУ‑ны тамамлағандан һуң (1982) шунда уҡ эшләй. Фәнни тикшеренеүҙәре милләт идеяһын соц.‑филос. аңлау проблемаларына арналған. 30‑ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Х е ҙ м.: Идея нации в свете русской социально-...

ВӘЛИЕВ Дамир Жәүәт улы (2.1.1940, Силәбе өлк. Этбай а. — 28.5.2002, Өфө, Силәбе өлк. Яңы Субыл а. ер‑ ләнгән), философ, йәмәғәт эшмәкәре. БР ФА‑ның мөхбир ағзаһы (1991), филос. ф. д‑ры (1984), проф. (1987). БАССР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1990). Свердловск юридик ин‑тын тамамлаған (1965). 1970 й. алып...

ВӘЛИТОВ Октябрь Кәли улы [25.10. 1934, БАССР‑ҙың Мораҡ р‑ны Күгәрсен а. (БР‑ҙың Күгәрсен р‑ны)], философ, журналист. Тарих ф. канд. (1969), филос. ф. д‑ры (2000), проф. (2002). БР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (2004), БАССР‑ҙың атҡ. мәҙәниәт хеҙм‑ре (1984), РФ‑тың почётлы юғары проф. белем биреү хеҙм‑ре (2009)....

ВИЛДАНОВ Урал Сәлим улы (4.11. 1956, БАССР‑ҙың Учалы р‑ны Илсе а.), философ. Филос. ф. д‑ры (2000), проф. (2001). Х.С.Вилдановтың ағаһы. Урал дәүләт ун‑тын тамамлағандан һуң (Свердловск ҡ., 1983 й.) БДУ‑ла, 1985 й. алып ӨАИ‑ла, 1990 й. башлап БДПИ‑ла уҡыта; 1992— 98 йй. — БДУ Сибай ин‑тының ижт. фәндәр,...

ВИЛДАНОВ Хәниф Сәлим улы (23.3. 1970, БАССР‑ҙың Учалы р‑ны Илсе а.), философ. Филос. ф. д-ры (2010). У.С.Вилдановтың ҡустыһы. БДПИ- ны тамамлаған (1997). 1994—99 йй. Илсе урта мәктәбендә (1995 й. алып тәрбиәүи эш б-са дир. урынбаҫары) эшләй. 2001 й. башлап БДУ-ның Сибай ин-тында: 2002 й. — тарих-филол....

ВИЛДАНОВА Гүзәл Булат ҡыҙы (28.6.1975, БАССР-ҙың Учалы р‑ны Яңы Байрамғол а.), философ. Филос. ф. д‑ры (2010). БДПИ‑ны тамамлаған (1996). 1999 й. алып БДУ‑ла уҡыта (2013 й. тиклем Сибай ин‑тында). Фәнни тикшеренеүҙәре гносеология һәм онтология, соц. эшмәкәрлек, соц. процестар м‑н идара итеү проблемаларына...

ГНОСЕОЛОГИЯ (гр. gnosis — танып белеү һәм ...логия), танып белеү теорияһы, философияның танып белеү мөмкинлектәрен, сығанаҡтарын, формаларын һәм ысулдарын, уның дөрөҫ һәм ысын булыу шарттарын өйрәнә торған бүлеге. Г. сигендә эпистемология — фәнни танып белеү т‑дағы тәғлимәт айырыла. Г. онтология, эстетика,...

ҒӘЛИМОВ Баязит Сабирйән улы (26.5.1942, БАССР-ҙың Маҡар р-ны Кинйәбулат а. (БР-ҙың Ишембай р-ны), философ. Филос. ф. д‑ры (1989), проф. (1990). БР-ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1997), РФ юғары мәктәбенең атҡ. хеҙм‑ре (1997). БДУ‑ны тамамлағандан һуң (1965) шунда уҡ эшләй: 1989 й. алып проректор, 2005—10 йй....

ҒӘЛИУЛЛИНА Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы (31.1.1953, Ҡурған өлк. Ҡамышлы а.), философ. Филос. ф. д‑ры (1992). Силәбе мәҙәниәт ин‑тын тамамлағандан һуң (1974) Өфө һәм Ырымбур ҡҡ. китапханаларында эшләй. 1980 й. алып Силәбе мәҙәниәт ин-тында уҡыта, 1992 й. — башлап Төбәк сәйәсәтен координациялау ком-ты консультанты,...

ҒИЛӘЖЕТДИНОВ Йәүҙәт Мәхмүт улы [15.4.1930, БАССР‑ҙың Өфө кантоны Арыҫлан а. (БР‑ҙың Шишмә р‑ны) — 30.8.2011, Өфө], философ, социолог. Филос. ф. д‑ры (1975), проф. (1976). БАССР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1980). Урта Азия ун‑тын тамамлағандан һуң (Ташкент, 1952) Ташкент ирригация һәм а.х. механизациялау...

ДАЛЛАКЯН Карлен Ашотович (17.4.1958, Баҡы), философ. Филос. ф. д‑ры (1999), проф. (2003). Урал дәүләт ун‑тын тамамлағандан һуң (Свердловск ҡ., 1981) Ереван табиптар камиллаштырыу ин‑тында, 1986—93 йй. Ереван урыҫ һәм сит телдәр пед. ин‑тында эшләй. 1999 й. алып ӨДНТУ‑ла уҡыта. 2001 й. башлап ӨЮИ‑ла...

ДАМИНДАРОВА Фәниә Вәли ҡыҙы (22.3.1949, БАССР‑ҙың Учалы р‑ны Мишкә а.), философ. Филос. ф. д‑ры (2011), проф. (2012). БДУ‑ны (1972), Свердловск Юғары партия мәктәбен (1988) тамамлаған. 1966 й. алып Наурыҙ урта мәктәбендә эшләй, 1975 й. — ВЛКСМ ҡала ком‑тының 2‑се секретары, 1978 й. — Пионерҙар йорто...

ДӘҮЛӘТҠОЛОВ Әхмәт Хажмөхәмәт улы (17.7.1944, БАССР‑ҙың Архангел р‑ны Муллаҡай а.), философ. Филос. ф. д‑ры (1999), проф. (2001). БР‑ҙың атҡ. халыҡ мәғарифы хеҙм‑ре (2004), РФ-тың почётлы юғары проф. белем биреү хеҙм‑ре (2012). БДУ‑ны тамамлағандан һуң (1970) — Архангел һәм Стәрлетамаҡ р‑ндары мәктәптәрендә,...

ДИАЛЕКТИКА (гр. dialegomai — әңгәмәләшәм), тәбиғәт, йәмғиәт һәм кеше аңының үҫеш закондарын аңлатыу һәм тасуирлауҙың фәнни‑филос. ысулы. Д. метафизикаға (әйбер һәм күренештәрҙе үҙгәрешһеҙ, бербереһенә бәйләнмәгән тип фекерләү алымы) ҡаршы ҡуйыла. Диалектик концепция Боронғо Грецияла барлыҡҡа килеп,...

ДОНЪЯҒА ҠАРАШ, донъя һәм унда кешенең урыны т‑да дөйөмләштерелгән күҙаллауҙың бөтөн системаһы; кешеләрҙең объектив ысынбарлыҡҡа теоретик, практик һәм эмоциональҡиммәт мөнәсәбәтен асыусы ҡиммәттәр, идеалдар һәм инаныуҙар системаһы. Мифологик, дини, филос., ғилми Д.ҡ. айырыла. Д.ҡ. м‑н бәйле төшөнсәләр:...

ДОРОЖКИН Юрий Николаевич (13.4.1948, Поставы ҡ.), философ, социолог. Филос. ф. д-ры (1994), проф. (1995). БР-ҙың атҡ. халыҡ мәғарифы хеҙм‑ре (1998). МДУ‑ны тамамлаған (1971). 1974 й. алып ӨДНТУ уҡытыусыһы, 1989 й. — политология һәм социология, 1997 й. — политология, социология һәм йәмәғәтселек м-н бәйләнеш...